Organiseer uw reis

Route van de Hekserij

Camino de Santiago
Etnografisch, Thematisch
Museo de las Brujas
De Navarrese samenleving uit de zestiende en zeventiende eeuw werd gekenmerkt door de culturele en politieke verschillen, door het geloof in mythen en legendes en door de eeuwenoude wijsdom die de vrouwen van weleer bezaten door de macht van de natuur te gebruiken om ziekten te genezen. Dit waren gunstige factoren om bewoners van hekserij te beschuldigen . Meestal waren deze beschuldigingen ongegrond. De middeleeuwse geschiedenis koppelt Navarra echter aan heksen, heksensabbats, medicinale drankjes, duiveluitbanningen en vervolgingen.

De Inquisitie heeft in meer dan 60 plaatsen in Navarra, met name in de bergen, het voornaamste epicentrum van het geloof in hekserij, ingegrepen. De afzondering van het gebied was gunstig voor het handhaven van theorieën over de aanbidding van de duivel en over natuurlijke geneesmiddelen, zoals blijkt uit documenten uit dat tijdperk. Het was echter de kwaadaardige verbeelding die eenvoudige kwakzalvers het vermogen om te vliegen of om ontmoetingen met de duivel te hebben toeschrijven. Een fantasie die werd verlevendigd door afgezonderde, bosrijke en vaak moeilijk bereikbare plekken waar herboristen hun planten plukten.

De hekserijkaart van Navarra trekt een lijn vanaf de streek Sangüesa en Lumbier naar Améscoa (ten noorden van Estella), met een af en toe een enkel punt richting Viana en Bargota. De Route van de Hekserij is verdeeld in vier etappes die op logische wijze langs de belangrijkste plaatsen van dit verschijnsel komen. Het gaat om prachtige plekken waar een aureool van mysterie hangt die de bezoekers uitnodigt om zich te verplaatsen naar de mysterieuze wereld van het obscurantisme terwijl zij genieten van de smaak van de gastronomische tradities en het authentieke karakter van een middel dat is blijven voortbestaan.

De Route van de Hekserij:

  • Route 1. De eerste heksenjachten in Navarra: de Roncal- en Salazar-vallei en de omgeving van Orreaga-Roncesvalles (Auritz-Burguete, Orreaga-Roncesvalles, Ochagavía, Burgui en Vidángoz)


  • Route 2. Grens, bijgeloof en hekserij: Urdazubi/Urdax, Zugarramurdi, Baztán, Bertizarana, Cinco Villas (Zugarramurdi, Urdazubi-Urdax, Arraioz, Bera en Doneztebe-Santesteban)


  • Route 3. Bergen en grotten, tussen de mythologie en de hekserij: Anocibar, de Larraun- en Araitz-vallei, Leitzaran (Anocíbar, Alli, Areso, Intza en Olagüe)


  • Route 4. Kwakzalvers in de omgeving van Estella: Tierra Estella (Bargota en Viana)


Route 1: De Roncal- en Salazar-vallei en de omgeving van Roncesvalles. Een route door een van de oudste onderdrukkingszones van de hekserij. Uit documenten blijkt dat er in 1329 reeds een razzia in de streek werd gehouden.

    Auritz-Burguete: in de zestiende eeuw breidde de geleerde Balanza, "el Torquemada navarro", in dit gebied de heksenjachten uit waarmee hij jaren eerder was begonnen in de Roncal- en de Salazar-vallei. Het proces bereikte zijn hoogtepunt met de verbranding van 5 heksen op het dorpsplein. In de kerk van San Nicolás werden de "sanbenito's" opgehangen als symbool van de schanddaad.

    In de omgeving, vlak voordat u in Orreaga/Roncesvalles aankomt, bevindt zich ook het Bos van Sorginaritzaga of Eikenbos van de Heksen. Op deze plek werden in de zestiende eeuw de beroemde heksensabbats gevierd die aanleiding waren tot vervolgingen en verbrandingen op de brandstapel van negen personen. Bovendien werd hier, ter zuivering van de plek, het Witte Kruis neergezet, een symbool dat door de kerk werd gebruikt als goddelijke bescherming.

    Orreaga/Roncesvalles: een ander bos dat in verband wordt gebracht met de rituelen en magie van heksen en tovenaars is het bos van Basajaunberro. Zijn naam brengt hulde aan een legendarisch figuur uit de Baskische mytologie, Basajaun. Via een mooie wandelweg komt u door het dichtbegroeide bos terwijl de ogen van Basajaun u in de gaten houden.

    Ook de Collegiale kerk wordt in verband gebracht met het feit dat de kanunniken de verdediging van de inwoners van Auritz-Burguete op zich namen toen deze in 1575 van hekserij werden beschuldigd. De meesten werden vrijgesproken.

    Ochagavía: zelfs de burgemeester van deze plaats werd ervan beschuldigd ontmoetingen met heksen en tovenaars te hebben.
    Muskilda. Verdenkingen en heksenvervolgingen bereikten in Ochagavía hun hoogtepunt in 1539 toen zelfs de burgemeester van de vallei werd getroffen. Getuigen verzekerden dat hij op de plek waar de kapel van Muskilda staat de heksen uit Ochagavía, Jaurrieta en andere dorpen ontmoette. Samen hielden ze heksensabbats met hun nachtelijke dansen en bereidden ze hun duiveluitbanningen en betoveringen voor.

    Burgui: in de zestiende eeuw vond een lang heksenproces plaats waarbij een man en drie vrouwen werden beschuldigd van hekserij en toverij in navolging van de getuigenis van verschillende meisjes die niet zo onschuldig handelden als bij hun leeftijd hoorde. Hun nachtelijke bijeenkomsten ter invitatie van de duivel zouden plaats hebben gevonden in de poel bij de rivier.


    Vidángoz: hier worden elk jaar in augustus de patroonsfeesten aangevangen met een beetje magie. De heksentraditie van de vallei wordt in herinnering gebracht met de viering van de Afdaling van de heks. Een goede gelegenheid om de plechtigheid van een heksensabbat, maar dan in een feestelijk jasje gestoken, mee te maken.


Route 2: Urdazubi/Urdax, Zugarramurdi, Baztán, Bertizarana, Cinco Villas. Heksen, inquisiteurs, brandstapels, brouwsels en magie. Een door de geschiedenis gekenmerkte route.

    Zugarramurdi: plaats die op internationaal niveau wordt geassocieerd met de hekserij omdat hier de grootste "heksenjacht" heeft plaatsgevonden. De grot, bekend als Sorginen Leizea (van de heksen) of de Berroscoberro-weide, was stille getuige van de door de duivel opgedragen missen en heiligschennende plechtigheden die een einde maakten aan de vleselijke gemeenschap van de duivel met zijn volgelingen. De constante beschuldigingen zorgden ervoor dat de Inquisiteur Valle-Alvarado 40 verdachten naar Logroño bracht. Het proces vond op 7 en 8 november 1610 plaats. Zeven gewaande heksen werden veroordeeld tot de brandstapel en vijf anderen die reeds waren overleden werden in effigie verbrand. Het in dit dorp geopende Heksenmuseum geeft een beeld van deze fantastische wereld.

    Urdazubi-Urdax: het oude klooster speelde een belangrijke rol in het verschijnsel van de heksenjachten. Inwoners en vreemdelingen gingen naar de kerk op zoek naar raad en spirituele hulp. Daarnaast was het een broeinest waar de inquisiteurs Valle-Alvarado en Salazar hun onderzoeken begonnen welke zouden eindigen in het meedogenlose Autodafe van Logroño in 1610. Juist in die periode stond broeder León de Aranibar aan het hoofd van het klooster. Dit was een wrede opstoker beroemd vanwege zijn lichtgelovigheid ten aanzien van aangiften van hekserijen.

    Arraioz: deze plaats wist evenmin te ontsnappen aan de beschuldigingen van hekserij. In 1612 werd een hoogtepunt bereikt, bevorderd door oude ruzies en haatgevoelens tussen plaatselijke clans. De beschuldigde vrouwen werden opgesloten in de oude middeleeuwse torens van Jauregizar en Jauregizubiri (of Torenhuis Zubiría), waar zij werden gefolterd door de civiele autoriteiten. Zelfs een eeuw later werd nog een edict afgekondigd door de Inquisitie van Logroño, waarin sommige magische riten die in deze contreien nog in stand werden gehouden op straffe van kerkban werden veroordeeld.

    Bera: De geloofsverkondiging aan het begin van de zeventiende eeuw bemoedigde de geruchten over hekserij en maakte dit verschijnsel ruchtbaar in alle dorpen van Cinco Villas, Baztán en Bertizarana. Een van de agressiefste voorgangers was de pastoor van de kerk van Bera, waar vele verklaringen van vrouwen en kinderen zijn verzameld die werden gebruikt om talrijke bewoners van het Land van de Bidasoa die zogenaamd deelnamen aan de heksensabbats ter plaatse, te vervolgen.

    Doneztebe-Santesteban: de eerste getuigenissen over hekserij in Navarra werden in 1328 in de Malerreka-vallei afgelegd. Echter, pas vanaf de zestiende eeuw worden in deze dorpen heksenprocessen gehouden. María de Ituren was het hoofd van de nachtelijke ontmoetingen die op de Mendaur, de hoogste berg van de streek, plaatsvonden. Daar zouden akelarres en kwakzalverijen op basis van kruiden en padden elkaar afwisselen. Om vervloekte plaatsen waar magische rituelen plaatsvonden te zuiveren werden kapellen en kruisen opgericht. Zo kunnen we tegenwoordig nog steeds de kapel van de Trinidad bovenop de bergtop van de Mendaur zien of de kapel van San Miguel in Doneztebe-Santesteban die in 1611, na het bezoek van Inquisiteur Salazar aan het dorp, werd gezegend en ingewijd tijdens het wijdingsfeest.

Route 3: Anocibar, Larraun- en Araitz-vallei, Leitzaran. Een route door het noordwesten van Navarra waar eeuwenoude mythologische geloven en religieuze praktijken op plaatsen in de natuur angsten en vele heksenjachten teweegbrachten.

    Anocibar: een klein dorp in de Odieta-vallei was in 1575 het toneel van een van de afschrikwekkendste en beroemdste heksenprocessen van Navarra. De belangrijkste verdachte, Mari Juana de Anocíbar (alias Sandua) zou epilepticus zijn. Het is bekend dat deze ziekte vroeger werd geassocieerd met duivelse bezetenheid en van kinds af aan werd zij door haar ouders naar diverse tempels gebracht voor duiveluitbanningen. Haar ontkenning van deze vermeende contacten of haar herhaaldelijke geloofsbelijdenissen konden haar echter niet bevrijden van haar aanklagers, waaronder zich haar eigen neef en de abt van de kerk bevonden. Tenslotte werd ze op de brandstapel verbrand.

    Anue: de zogenaamde wandaden van Mari Juana breidden zich uit tot de aangrenzende valleien, Ultzama en Anue. Onder de vele personen die van hekserij werden beschuldigd bevonden zich de pakzadelmaker uit Lizaso en de kasteleines van Olagüe. De belangrijkste getuigenis van de beschuldigingen kwam van een jongetje van 5 jaar dat beweerde dat hij ze had gezien op de rug van geiten die door de lucht richting Pamplona vlogen waar ze bijeen zouden komen om Belcebú te aanbidden.

    Alli: het Aralar-gebergte en omgeving worden in verband gebracht met diepgewortelde geloven en eeuwenoude riten. Tradities die op sommige afgelegen plaatsen bleven voortbestaan en aanleiding waren tot heksenjachten, vanwege het feit dat zij, door onwetendheid, met goddeloze en duivelse culten werden vergeleken. De grot van Alli, van Belcebú genaamd, zou de ontmoetingsplaats zijn geweest van de inwoners van de Larraun- en de Araitz-vallei. Er werden, in het licht van botten van uit het graf genomen kinderlijkjes, heksachtige en duivelse ceremonies gehouden. Voor de zuivering gaf de leenheer van Andueza de opdracht om een kapel gewijd aan het Heilige Kruis te bouwen in de buurt van de ingang van de grot.

    Intza: in de buurt van deze plaats strekken zich de akkers van Urritzola uit waar de samenzweerders naartoe vlogen nadat zij zichzelf hadden ingesmeerd met hun toverdrankjes. Dansen en heksensabbats zoals op de schilderijen van Goya, onder leiding van een man met twee hoorns midden in de nacht en op een open veld. De omschreven taferelen zijn bijzonder luguber hoewel de grootste gruwelijkheden in het hoofd zaten van de boeren uit de zestiende eeuw, bergbewoners en plattelanders...

    Areso: getuigen beweren dat de heksen en tovenaars bijeenkwamen in de grot van Uli te Areso, gelegen in de buurt van de koninklijke weg die van Lizarza naar Ezkurra voerde. In de omgeving werd in die tijd de kapel van het Heilige Kruis gebouwd, wat net als in zoveel andere plaatsen de behoefte van de kerk om die plaatsen die vroeger bestemd waren voor heidense of duivelse riten aan God te wijden.


Route 4: Tierra Estella. Het gebied rond de grens met Castilië, dichtbij de zetel van de Rechtbank van het Heilig Officie in Logroño is het meest noordelijke deel van Navarra waar hekserij voorkwam.

    Viana: hier vermengt de oorsprong van de hekserij zich met het joodse geloof. De stad had een welvarende joodse gemeenschap die werd gehaat door het volk vanwege haar eigenaardige gewoonten en het succes van hun zaken. Zij werden beschuldigd van alle noden waaronder de christenen te leiden hadden. Alles was het resultaat van het feit dat de joden en heksen slecht gezind waren en van het vergif dat zij vervaardigden en waarvoor zij het bloed en het hart van de kinderen van de christenen nodig hadden... Het was juist op de weide van Salobre (lagune van de Cañas) waar heksen uit de hele omgeving hun heksensabbats hielden. Hier naartoe kwamen uiteraard de tovenaar van Bargota en de koningin van die heksensabbat, een blind meisje uit Viana die "De Blinde Endregoto" werd genoemd.

    Bargota: uit dit dorp kwam een van de beroemdste figuren van de Navarrese hekserij, de tovenaar Johanes (15de-17de eeuw). Hij volgde zijn geestelijke studie in Salamanca, waar hij de kunst van de hekserij begon. Weer terug in Bargota werkte hij als priester in de kerk van Santa María waar hij zijn beroep als tovenaar uitoefende, hoewel hij zijn kennis nooit op schadelijke wijze heeft gebruikt. Er werd gezegd dat hij zijn hoofd eraf kon halen wanneer hem dat uitkwam, of dat hij in staat was om zich via de wolken te verplaatsen... In 1599 werd hij ten overstaan van het Heilig Officie veroordeeld voor magie en betovering. Hij werd echter alleen maar veroordeeld voor lichte smaad en tot een straf van gebeden. Na de straf te hebben vervuld, bleef hij tot aan zijn dood priester in Bargota. Men denkt dat de tovenaar Johanes een zeer speciale beschermheer had die hem vanuit de anonimiteit bescherming bood. Waarschijnlijk ging het om een hoge persoonlijkheid van het hof die de tovenaar had geholpen. Elk jaar in de maand juli verandert Bargota in de hoofdstad van de hekserij en worden er een week lang talrijke activiteiten in het kader van dit thema georganiseerd.

[+ informatie]

Tijden, data en prijzen zijn oriëntatief. U wordt aangeraden om voor bevestiging contact op te nemen met de verantwoordelijke instantie.