Pirineos de Navarra

LOKALE ARCHITECTUUR

In deze prachtige, natuurlijke omgeving is de lokale architectuur een treffend voorbeeld van harmonie tussen natuur en cultuur. Denk maar aan de verscholen bergdorpjes, de koloniale paleizen en de verschillende romaanse kapellen langs de pelgrimsroute naar Santiago. Andere in het oog springende elementen die vroeger voor de landbouw en de veeteelt van grote waarde waren zijn de hórreos (graanschuren), de bronnen, de wasplaatsen en de herdershutten die hier bordas of txabolas worden genoemd.

Maar de bergketen is onregelmatig en loopt af naarmate je de zee, in het westen, nadert. Ook het klimaat wordt geleidelijk aan zachter. Deze twee factoren, het klimaat en de hoogte, zorgen ervoor dat de Navarrese Pyreneeën kunnen worden opgesplitst in drie verschillende zones met individueel karakteristieke valleien en een eigen huizenarchitectuur.

OOSTELIJKE PYRENEEËN

Roncal

Dit deel bevindt zich in het oosten, herbergt de hoogste toppen van Navarra en krijgt in de winter te maken met koude, vorst en sneeuw. De huizen in de oostelijke Pyreneeën zijn rond de plaatselijke kerk gebouwd, hebben steile zadel- of tentdaken met platte dakpannen van leisteen, weinig vooruitstekende dakranden en gewitte, stenen muren. Deze zone loopt van Roncal, via Salazar en Aezkoa tot Auritz/Burguete, maar de vele valleien hebben onderling verschillende eigenschappen. Op sommige plaatsen worden er geen hoekstenen gebruikt, worden de huizen niet gewit, worden de gebouwen niet voorzien van droogbalkons...

Een van de mooiste Pyrenese dorpen is Ochagavía, de hoofdstad van de Salazar-vallei. Dit dorp met zijn middeleeuwse brug, smalle, verharde steegjes en verzorgde herenhuizen aan weerszijden van de rivier de Anduña is de perfecte ansichtkaart.

Ook de nabijgelegen Aezkoa-vallei is een bezoekje waard. Deze vallei herbergt 15 van de 22 hórreos (graanschuren) van Navarra die werden uitgeroepen tot cultuurgoed. Deze schuren werden eeuwen geleden gebouwd om het graan in op te slaan en te beschermen tegen vocht en knaagdieren. Ze worden gekenmerkt
door een zadeldak zonder dakrand en een rechthoekige constructie met muren van onbewerkte steen.

 

Omhoog

ATLANTISCHE PYRENEEËN

Deze zone wordt ook het vochtige, noordoostelijke Navarra genoemd en is trots op haar altijd groene valleien en dichte bossen. Het gebied vormt de oostelijke grens van de Pyreneeën en de toppen worden minder hoog naarmate het gebergte de Cantabrische Zee nadert. Deze zone loopt van Urdax en Zugarramurdi, via Baztan, Bertizarana en de Malerreka-vallei tot Cinco Villas of Bortziriak, waar de huizen in de stadskernen en de afgelegen gehuchten verspreid over de bergflanken worden gekenmerkt door hun grootse afmetingen.

Hoewel alle valleien hun eigen karakter hebben en bij gevolg allemaal een bezoekje waard zijn, steekt de Baztan-vallei met haar boerenhoeven of baserris toch boven de andere uit. Deze kolossale, stenen gebouwen kunnen tot duizend vierkante meter groot zijn. In deze monumentale hoeven leefden verschillende generaties van dezelfde familie samen met het vee en het geoogste groenvoer dat in afzonderlijke vertrekken maar onder hetzelfde dak werd opgeslagen.

De rozeachtige steen uit de nabijgelegen steengroeve van Almandoz is er alom vertegenwoordigd. Ook het wapenschild dat ons meer informatie verschaft over de adellijke afkomst van de bewoners en de grote, houten balkons vol kleurrijke bloemen zijn zeer typerend. De boerenhoeve beschikt meestal over een boogvormige ingang die naar een open portaal leidt dat toegang geeft tot alle vertrekken van het huis. De typische indeling is als volgt: de benedenverdieping wordt gebruikt voor het vee en de landbouwwerktuigen, de eerste verdieping wordt gebruikt als woonverdieping en op de tweede verdieping, de zolder of 'ganbara', wordt het hooi, de maïs enzovoorts opgeslagen.

Tot de meest noemenswaardige plekken behoren, Elizondo, de hoofdstad van Baztan, en de mooie dorpen Lesaka en Etxalar.

Omhoog

ARALAR- EN URBASA-GEBERGTE EN ULTZAMA-VALLEI

Deze zeer beboste zone ten westen van Pamplona leeft voornamelijk van de veeteelt en herbergt de Ultzama-, de Arakil-, de Burunda- en de Leitza-vallei. De parochiekerk is het centrum van de dorpen. Vanuit de kerk beginnen verschillende smalle straatjes die worden geflankeerd door grote, stenen huizen met zadeldaken en vooruitstekende dakranden. Het klimaat is er iets harder dan in de Atlantische Pyreneeën. De balkons worden er dan ook vaker vervangen door ramen. Ook hier vormen de wapenschilden ware stukjes geschiedenis.

Hoewel je in alle dorpen van de typische architectuur van de zone kunt genieten, toch zijn Lizaso, Auza, Eltzaburu, Ilarregi en Iraizotz een extra vermelding waard.


 

Omhoog