Wat wil je?

ROMAANS EN GOTISCH

De Pelgrimsroute naar Santiago de Compostella was in de middeleeuwen de belangrijkste pelgrimsroute in Europa en was cruciaal in de economische en culturele ontwikkeling van Spanje. Dankzij deze historische route hadden kleine, afgelegen koninkrijkjes toegang tot Europa en ontstond er een ongekende culturele uitwisseling die de romaanse en gotische kunst naar ongekende hoogten bracht.

De romaanse kunst in Navarra

De route kwam de artistieke ontwikkeling ten goede. De romaanse stijl, of “pelgrimsstijl”, ontplooide zich in de elfde en twaalfde eeuw, de eeuwen waarin ook de Pelgrimsroute naar Santiago de Compostella zijn hoogtijdagen beleefde. Toch mogen we de bijdrage van de religieuze orde van Cluny aan de ontwikkeling van deze kunststroom zeker niet onderschatten.
Het komen en gaan van pelgrims, ambachtslieden, steenhouwers en beeldhouwers die tempels bouwden en kooplieden die hun standplaatsen langs de route opzetten, stimuleerden de ontwikkeling van de civiele en religieuze architectuur. Er werden kerken, kloosters, gastenverblijven, ziekenhuizen, bruggen en wijken om onderdak te bieden aan de massa die door de Pelgrimstocht naar Santiago werd aangetrokken. Zo ontstonden geleidelijk aan middeleeuwse dorpen rond een romaanse kerk met koepelgewelf en apsissen.

De romaanse kunst wordt gekenmerkt door zuivere lijnen, eenvoud en soberheid. De kerken hebben meestal de vorm van een Latijns kruis en beschikken over drie beuken waarvan de middelste beuk meestal hoger en breder is dan de zijbeuken. De kruisbeuk werd bekroond met een toren of koepel en in het halfcirkelvormige chevet bevindt zich het hoofdaltaar.

De steenhouwers wisten in die tijd nog niet zoveel van technische architectuur en ondersteunden de zware gewelven daarom met dikke muren van parementblokken die werden verstevigd met steunberen. Omdat er maar weinig ramen werden voorzien gingen de meeste romaanse tempels in halfduister gehuld en werden de schilders aangespoord om levendige kleuren te gebruiken om de muren te versieren. De kapitelen die de zuilen bekroonden werden versierd met bijbelse taferelen en landschappen en werden tevens als catechismus gebruikt voor de grotendeels ongeletterde bevolking.

De erfenis van de romaanse kunst langs de Pelgrimsroute naar Santiago de Compostella door Navarra is van uitzonderlijke waarde. Dit zijn slechts enkele voorbeelden:

Langs de Franse route: het monumentale geheel van Orreaga/Roncesvalles, de bruggen van Magdalena en San Pedro in Pamplona, de trotse romaanse brug en de kerken van Santiago en El Crucifijo in Puente la Reina, de kerken met achthoekig grondplan in Eunate en Torens van El Río, de kerken van San Pedro de la Rúa, San Miguel en Santa María Jus del Castillo in Estella-Lizarra, waar zich tevens het prachtige paleis van de koningen van Navarra bevindt.

De uitlopers van de Aragonese Pyreneeën herbergen bezienswaardigheden als het klooster van Leyre, de kerk van Santiago in Sangüesa, het paleis van de prins van Viana en de indrukwekkende toegangspoort van de kerk van Santa María la Real, een authentieke, stenen bijbel.


De gotische kunst in Navarra

Aan het einde van de twaalfde eeuw was de pelgrimstocht naar Santiago nog steeds een druk begane pelgrimsroute. En het was dan ook langs deze weg dat de nieuwe, Europese kunst, de gotiek, Spanje en Navarra bereikte aan de hand van de Franse orde der cisterciënzers.

Deze kunststroom wordt gekenmerkt door de vervanging van de zware en dikke, romaanse muren door elegante torentjes, mooie gewelven en slanke lijnen. De rondboog maakte plaats voor de puntboog en de duisternis werd verdreven door het licht dat door de grote, gekleurde glasramen binnenvalt. Het kloosterleven ging door. Kerken, gevels, refters, kloostergangen enzovoorts werden vernieuwd en er werden ziekenhuizen opgetrokken om onderdak te bieden aan zieke pelgrims.

De beste voorbeelden van de gotische architectuur langs de Sint-Jacobsroute zijn de collegiale kerk van Orreaga/Roncesvalles, de eerste kerk die in Spanje volgens deze nieuwe stijlkenmerken werd gebouwd, de kathedraal van Santa María en de kerk van San Saturnino in Pamplona, de kerk van Santo Sepulcro in Estella-Lizarra en de kerk van Santa María de Viana. En wat kan er over de beeldhouwkunst worden verteld? Lag de aandacht op het lichaam? Het liggende beeld van Sancho el Fuerte is het eerste voorbeeld van begrafeniskunst in Navarra.